مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 3 پیاپی 9 1403 03 01 The Role of the Dome in Safavid Era Architecture with Emphasis on the Dome of Sheikh Lotfollah Mosque بررسی نقش گنبد در معماری دوره صفویه با تکیه بر گنبد مسجد شیخ لطف الله 137 152 10.61838/kman.jspsich.3.1.8 FA مریم گودرزپروری دانشجوی دکتری معماری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران مهدی زندیه دانشیار، دانشکده معماری، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران حسین مرادی نسب استادیار، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران. Journal Article 1402 11 20 <div class="abs_2 justify" style="box-sizing: border-box; text-align: justify; border-left: 5px solid rgba(0, 0, 0, 0.1); border-right: 0px; padding: 10px; color: #333333; font-family: rtl-font, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 14px; font-style: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-indent: 0px; text-transform: none; widows: 2; word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; background-color: #ffffff; text-decoration-thickness: initial; text-decoration-style: initial; text-decoration-color: initial;"> <p style="box-sizing: border-box; margin: 0px 0px 10px; display: block; margin-block: 0.1em; margin-inline: 0px; direction: ltr;">Islamic art, particularly in the realms of architecture and related decorations, is characterized by unique and aesthetic subtleties. Decoration has played a prominent role in the history of Iranian architecture, maintaining its dynamism and continuity from ancient times to the present day. For example, Iranian artists, especially during the post-Seljuk period, utilized small turquoise-glazed tile pieces for buildings, and the Safavid era can be considered the pinnacle of exterior decoration of structures. In Islamic-Iranian structures, the dome is considered one of the most symbolic elements of Islamic architecture, which received significant attention during the Safavid period. Although dome decorations began prominently during the Timurid era, they reached their peak during the Safavid period. This study aims to introduce and examine the dome of the prominent Sheikh Lotfollah Mosque to further analyze and understand the Safavid approach and interest in this type of decoration. In the present research, a descriptive-analytical method utilizing library tools has been employed for analysis. The dome of Sheikh Lotfollah Mosque, both in terms of form and the harmony in its motifs and colors, exemplifies the best possible representation of the harmony between form and meaning. This dome is a tangible manifestation of the congruence between form and meaning in Islamic architecture.</p> </div> <div class="padding_abstract justify rtl" style="box-sizing: border-box; direction: rtl; text-align: justify; border-left: 0px !important; border-right: 5px solid rgba(0, 0, 0, 0.1) !important; padding: 15px; color: #333333; font-family: rtl-font, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 14px; font-style: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-indent: 0px; text-transform: none; widows: 2; word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; background-color: #ffffff; text-decoration-thickness: initial; text-decoration-style: initial; text-decoration-color: initial;">هنر اسلامی در وجوه متعددی از جمله در حوزۀ معماری و تزئینات مرتبط با آن از ویژگی‌ها و ظرافت‌های زیبایی‌شناسانه منحصر به فردی بهره‌مند است. تزئین در تاریخ معماری ایران واجد نقشی شاخص است و از گذشته‌های دور تا به امروز پویایی و تداوم خود را همواره حفظ نموده است. به عنوان مثال هنرمندان ایرانی به‌خصوص در دوران پساسلجوقی از قطعات کاشی ریز لعاب‌دار به رنگ فیروزه‌ای برای بنا بهره گرفته‌اند یا دورۀ صفویه را می‌توان اوج تزئین خارجی بنا نامید. در سازه‌های اسلامی_ ایرانی، گنبد را یکی از نمادین ترین عناصر معماری اسلامی می‌دانیم که در دوران صفویه بسیار مورد توجّه بوده است. هر چند تزئینات سطح گنبد از دورۀ تیموری به شکل بسیار چشمگیری آغاز می‌شود اما اوج آن در دورۀ صفوی بسیار جلوه‌گر است. در این پژوهش سعی در شناساندن و بررسی گنبد مسجد شاخص شیخ لطف‌الله گردیده است تا رویکرد و علاقه صفویان به نوع تزئینات بیشتر مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. در پژوهش ﺣﺎﺿﺮ، از روش ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺗﻮصیفی ﺗﺤﻠﯿلی ﺑﺎ ﺑﻬﺮه‌گیری از اﺑﺰار کتاﺑﺨﺎﻧﻪای ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ وﺗﺤﻠﯿﻞ پرداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ .گنبد ﻣﺴﺠﺪ ﺷﯿﺦ ﻟﻄﻒ اﷲ، ﻫﻢ از ﻧﻈﺮ ﻓﺮم و ﻫﻢ از ﻟﺤﺎظ ﻫﻤﺎهنگی در ﻧﻘﻮش و رنگ، گویای ﺗﻨﺎﻇﺮ ﺑﯿﻦ ﺻﻮرت و ﻣﻌﻨﺎ ﺑﻪ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ شکل ممکن است. اﯾﻦ گنبد ﻧﻤﻮد عینی اﻧﻄﺒﺎق ﺻﻮرت و ﻣﻌﻨﺎ در ﻣﻌﻤﺎری اﺳﻼمی است.</div> https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/116/99