مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 3 پیاپی 10 1403 04 01 The Mythological Explanation of the Four Elements in the Space of Timurid Mosques: A Comparative Study of the Jameh Mosque of Isfahan and Goharshad Mosque تبیین اسطوره‌شناسی عناصر اربعه در فضای مساجد دوره تیموری با نگاهی قیاسی به دو مسجد جامع اصفهان و مسجد گوهرشاد 262 282 10.61838/kman.jspsich.3.2.16 EN ندا یوشعی نوبر دانشجوی دکتری پژوهش هنر، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، ایران سید محمد فدوی استاد، گروه هنرهای تجسمی، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 1403 01 20 <p>Throughout history, Iranian mosques have embodied both esoteric and exoteric aspects rooted in the four elements within their architectural design, and they possess inherent symbolic and mythological dimensions. The present study aims to elucidate the mythology of the four elements in the spaces of Iranian mosques during the Timurid period, focusing on the Jameh Mosque of Isfahan and Goharshad Mosque. The research employs a qualitative methodology based on a phenomenological approach. Initially, a descriptive-interpretative method is used, followed by a qualitative approach in the research stage, a holistic-to-particular method in the reasoning stage, and a phenomenological method in the interpretation of the four elements and components of the structures in the Jameh Mosque of Isfahan and Goharshad Mosque. The results demonstrate that in the selected mosques, grounded in the understanding of the four journeys, the progression from earth to water, air, and fire, and the transition from the physical world towards the intermediate and afterlife worlds, in alignment with the four elements, sensory perceptions of spaces, archetypal images of elements and components, and proportions and movement towards the realm of imagination are consciously employed. This conscious application enables the representation of the myth of creation and death, which can be perceived and understood through the sequential transition of spaces. Based on the principles of spatial presence, the perception of knowledge and sensory experiences, and the phenomenological understanding of space, inlogical reasoning within the discussion, intuitive knowledge of spatial perception necessitates an archetypal behavior in users, with the goal of directing attention towards the metaphysical realm and perceiving the sacred.</p> <p>مساجد ایران در طول تاریخ دارای وجوه باطنی و ظاهری مبتنی بر عناصر اربعه در معماری خود بوده‌اند و در ماهیت خویش، از جنبه‌های معنایی و اسطوره‌ای برخوردار هستند. هدف پژوهش حاضر تبیین اسطوره­شناسی عناصر اربعه در فضای مساجد ایران در دوره تیموری (مساجد جامع اصفهان و گوهرشاد) است. روش تحقیق پژوهش کیفی مبتنی بر رویکرد پدیدارشناسی است. در مرحله اول از روش توصیفی- تفسیری و در مرحله رویکرد تحقیق از رویکرد کیفی، در مرحله استدلال از روش کل به جزء و در مرحله تفسیر معنایی عناصر اربعه و اجزاء بنا در مساجد جامع اصفهان و گوهرشاد از روش پدیدارشناسی بهره گرفته شده است. نتایج نشان داد که در مساجد منتخب، به اتکای فهم اسفار اربعه، سیر از خاک به آب، هوا و آتش و عبور از دنیا به سمت برزخ و آخرت، در تطبیق با عناصر اربعه، دریافت‌های حسی فضاها، تصاویر مثالی عناصر و اجزا و تناسبات و حرکت به سمت عالم خیال به نحوی آگاهانه به‌کار برده شده است که بازنمایی اسطورة آفرینش و مرگ، در گذار از توالی فضاها قابل ادراک و فهم است. به اتکای قضایای حضور در فضا، ادراکات معلومات و محسوسات و ادراک فضا مبتنی بر پدیدارشناختی ذهن در استدلال منطقی در بحث، معرفت شهودی ادراک فضا، رفتاری کهن‌الگویی را در کاربران ایجاب می‌کند که هدف آن توجه به عالم ماورا و ادراک امر قدسی است.</p> https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/153/136