مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 3 پیاپی 9 2024 06 20 Economic Transformations in Iran During Mohammad Reza Shah Pahlavi's Era: Development Plans and Their Consequences تحولات اقتصادی ایران در دوران محمدرضا شاه پهلوی برنامه‌های عمرانی و پیامدهای آن‌ها 392 405 10.61838/kman.jspsich.3.1.22 FA سهیلا شاه ویسی دانشجوی دکتری علوم سیاسی، واحد زنجان،دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران اصغر پرتوی استادیار گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران مهدی خوشخطی استادیار گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران Journal Article 2024 05 12 <table> <tbody> <tr> <td> <p>This paper examines the economic transformations in Iran during the reign of Mohammad Reza Shah Pahlavi, focusing on the development plans and their consequences. Shah's domestic and foreign economic policies were heavily influenced by his political objectives. From the late 1940s onwards, various development plans were implemented, significantly aiding infrastructure and industrial development. The first and second development plans focused on infrastructure and agriculture, while the third and fourth plans emphasized heavy industry and supporting infrastructure. These plans led to significant economic growth, but also brought issues such as inflation, corruption, and social dissatisfaction. The sudden increase in oil revenues in the 1970s, instead of strengthening the economy, caused structural problems. The inability to modernize the political system and suppress dissent also increased social dissatisfaction. Despite the ambitious goals of the fifth and sixth development plans, they failed to achieve their objectives due to a lack of human resources and necessary infrastructure. This study shows that the imbalance between economic development and political modernization, coupled with heavy reliance on oil revenues, led to economic and social instability. Ultimately, the failure to establish a stable and responsive political system was a key factor in the fall of the Pahlavi regime. This paper emphasizes the importance of the interaction between economic development and political modernization as key factors in the sustainability and success of governance systems.</p> </td> </tr> </tbody> </table> <p> </p> <p>این مقاله به بررسی تحولات اقتصادی ایران در دوران محمدرضا شاه پهلوی با تمرکز بر برنامه‌های عمرانی و پیامدهای آن‌ها می‌پردازد. سیاست‌های اقتصادی داخلی و خارجی شاه تحت تأثیر اهداف سیاسی او قرار داشتند. از اواخر دهه 1320، برنامه‌های عمرانی مختلفی به اجرا درآمد که به توسعه زیرساخت‌ها و صنایع کمک شایانی کردند. برنامه‌های عمرانی اول و دوم با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌ها و بخش کشاورزی آغاز شدند و برنامه‌های سوم و چهارم به توسعه صنایع سنگین و زیرساخت‌های پشتیبان اختصاص یافتند. این برنامه‌ها منجر به رشد اقتصادی قابل توجهی شدند، اما مشکلاتی نظیر تورم، فساد و نارضایتی اجتماعی نیز به همراه داشتند<em>.</em> افزایش ناگهانی درآمدهای نفتی در دهه 1350، به جای تقویت اقتصاد، منجر به بروز مشکلات ساختاری شد. ناتوانی در نوسازی نظام سیاسی و سرکوب مخالفان نیز باعث افزایش نارضایتی‌های اجتماعی شد. برنامه‌های پنجم و ششم توسعه، با وجود اهداف بلندپروازانه، به دلیل کمبود منابع انسانی و زیرساخت‌های لازم، نتوانستند به اهداف خود برسند<em>.</em> این مطالعه نشان می‌دهد که عدم توازن میان توسعه اقتصادی و نوسازی سیاسی، همراه با وابستگی شدید به درآمدهای نفتی، منجر به ناپایداری اقتصادی و اجتماعی شد. در نهایت، ناکامی در ایجاد یک نظام سیاسی پایدار و پاسخگو، یکی از عوامل اصلی سقوط رژیم پهلوی بود. این مقاله بر اهمیت تعامل میان توسعه اقتصادی و نوسازی سیاسی به‌عنوان دو عامل کلیدی در پایداری و موفقیت نظام‌های حکومتی تاکید می‌کند.</p> https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/188/314