مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 3 پیاپی 12 2024 12 23 Analysis of the Waqf Institution and Its Role in Economic, Social, and Cultural Development in Iran after the Islamic Revolution تحلیل نهاد وقف و جایگاه آن در توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی ایران پس از انقلاب اسلامی 203 215 10.61838/kman.jspsich.3.4.12 FA محمد جهان میهن دانشجوی دکتری الهیات و معارف اسلامی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران سید محسن جلالی استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران رضا حق پناه استادیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران منصور امیرزاده جیرگلی استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران Journal Article 2024 06 08 <p>The religion of Islam, through numerous verses and narrations, invites humanity to responsibility, altruism, and social participation to achieve social justice, establish peace and security, and eliminate discrimination and deprivation. It considers the realization of these goals possible through the payment of Islamic taxes such as khums and zakat, as well as through donations, waqf, and charity. Today, waqf is not only tied to spiritual and divine matters; many cultural, artistic, educational, research, and economic institutions and centers are managed through waqf. The tradition of waqf is not merely a source of blessing but is also regarded as one of the main drivers of development in all its dimensions. In various definitions, development is often described as meeting basic needs, which serves as a common thread among them. In this context, the waqf institution is considered an influential entity. Strengthening the waqf mechanism and its impact on socio-cultural development in Islamic societies highlights the existence of factors that also influence its developmental capacity in Iran. Identifying these factors can enhance the efficiency of waqf in fostering development and utilizing its potential to address economic, social, and cultural challenges. From an economic perspective, waqf is examined as an effective means to reduce poverty, increase employment, and promote equitable wealth distribution. From a social perspective, waqf is seen as a way to immortalize a good name for the donor, preserve assets, and promote altruism. Establishing orphanages, assisting debtors, supporting the needy, ensuring the livelihood of orphaned and underprivileged children, and providing dowries for young and needy couples are considered factors that improve social conditions. From a cultural perspective, the focus is on cultural centers such as the establishment of universities, schools, educational and research centers, and other institutions that can have a significant impact on the scientific development of society.</p> <p>دین مبین اسلام در بسیاری از آیات و روایات، بشر را به مسئولیت­پذیری، نوع­دوستی و مشارکت اجتماعی به منظور تحقق عدالت اجتماعی، برقراری آرامش و امنیت، رفع تبعیض و محرومیت دعوت نموده ­است و تحقق این امر را توسط پرداخت مالیات­های اسلامی از قبیل خمس و زکات، هبه، وقف، صدقه و غیره امکان­پذیر می­داند. امروزه، وقف صرفا به امور معنوی و الهی پیوند نخورده؛ بلکه بسیاری از نهادها و مراکز فرهنگی، هنری، آموزشی، پژوهشی و اقتصادی از طریق وقف اداره می‌شوند. سنت وقف تنها منشا خیر و برکت به شمار نمی‌رود، بلکه یکی از عوامل اصلی توسعه در تمامی جنبه­های آن به شمار می­رود. درتعاریف متعدد، مفهوم توسعه به معنی تامین نیازهای اساسی ذکر شده که این امر وجه مشترک اکثر آنان می­باشد. در این راستا، نهاد وقف نهادی تاثیرگذار است. مسئله­ی تقویت عامل وقف و تاثیر آن بر توسعه­ی اجتماعی –فرهنگی در جوامع اسلامی، نمایان­گر وجود عواملی است که بر ظرفیت توسعه­ای آن در ایران نیز تاثیرگذار است و شناخت این عوامل می­تواند موجب افزایش کارایی وقف در امر توسعه و بهره­گیری از ظرفیت آن، به منظور رفع مشکلات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی منجر در نظر گرفته می‌شود. در رویکردهای اقتصادی، وقف، به عنوان عاملی موثر بر کاهش موثر فقر و افزایش اشتغال، توزیع عادلانه­ی ثروت، مورد بررسی قرار می­گیرد. در رویکرد اجتماعی، وقف علاوه بر جاودانه ساختن نام نیک از شخص باقی ماندن اموال و، حس هم­نوع دوستی مطرح می­گردد. تأسیس دارالایتام، کمک به مقروضان، حمایت از مستمندان، تأمین زندگی کودکان بی­سرپرست و بدسرپرست، تهیه­ی جهیزیه برای زوج­های جوان و نیازمند عاملی در جهت بهبود اوضاع اجتماعی تلقی گردیده ودر رویکرد فرهنگی، پرداختن به مراکز فرهنگی همچون تأسیس دانشگاه­ها و مدارس، مراکز آموزشی و تحقیقاتی، و موارد دیگر که می­تواند آثاری اساسی در توسعه ی علمی جامعه ایجاد کند، مورد بحث قرار می­گیرد.</p> https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/203/325