مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 4 پیاپی 17 1404 10 03 Examining the Difference in the Approach of the Shiite Clergy during the First and Second Russo-Iranian Wars بررسی تفاوت رویکرد روحانیت شیعه در دور اول جنگ‌های ایران و روس نسبت به دور دوم 1 17 10.61838/kman.jspsich.398 FA جواد نوریان دانشجوی دکتری گروه تاریخ، واحد محلات، دانشگاه آزاد اسلامی، محلات، ایران امیر تیمور رفیعی استادیار گروه تاریخ، واحد محلات، دانشگاه آزاد اسلامی، محلات، ایران حمید رضا صفاکیش استادیار تاریخ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 1403 10 03 The Russo-Iranian Wars are recognized as one of the most significant stages marking the entry of the Shiite clergy into the political arena. The central question of this study, conducted using a descriptive-analytical method and based on library sources, is essentially this: what is the difference in the approach of Shiite clerics toward the Russo-Iranian Wars in the first versus the second phase, and how did their roles differ between these two periods? The findings of this research indicate that, fundamentally, the role of the clergy in the first phase of the Russo-Iranian Wars, which concluded with the Treaty of Gulistan (1813), was primarily theoretical and ideological, manifested through the issuance of fatwas and the composition of jihadist treatises. However, during the second phase, which culminated in the Treaty of Turkmenchay (1828), their involvement was not limited to issuing fatwas; they also participated directly on the battlefield alongside the Iranian army. از جنگ‌های ایران و روس به عنوان یکی از مهمترین مراحل ورود روحانیت شیعه به عرصه سیاست یاد می‌شود. مهمترین مسأله این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه بدان پرداخته می‌شود آن است که اساسأ تفاوت رویکرد علمای شیعه نسبت به جنگ‌های ایران و روس در مرحله اول و مرحله دوم چیست و نقش آنان در این دو دوره، چه تفاوتی باهم دارد؟یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که اصولا نقش آنان در مرحله اول جنگ‌های ایران و روس که به فرجام عهدنامه گلستان رسید، صرفا به صورت نظری و تئوری در قالب صدور فتوی و نگارش رسائل جهادی بوده است اما در دوردوم که منجر به صدور عهدنامه ترکمانچای گردید نه فقط به صورت صدور فتوی، بلکه عملا در کنار ارتش ایران به صورت حضوری نیز در میدان جنگ شرکت کردند.

https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/398/431