مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 5 پیاپی 18 2025 03 09 An Examination of the Visual and Geometric Features of Kufic Banna’i Script in the Inscriptions of the Abbasi Jameh Mosque of Isfahan During the Safavid Era بررسی ویژگی‌های بصری و هندسی خط کوفی بنایی در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی اصفهان در دوره صفویه 10.61838/kman.jspsich.408 FA غزاله سابقی دانشجوی دکتری، گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، جزیره کیش، ایران. ابوالفضل داودی رکن آبادی استاد تمام، گروه طراحی پارچه و لباس، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامي، یزد، ايران. پژمان دادخواه استادیار، گروه عکاسی، دانشکده هنر ، موسسه آموزش عالی اقبال لاهوری، مشهد، ایران. سالار ظهوری استادیار، گروه طراحی پارچه و لباس، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران. Journal Article 2025 02 02 <p>In Safavid-era architecture, inscriptions were used not only for their visual beauty but also for the transcription of texts. Artists employed different calligraphic styles based on the function of the script and its thematic content. This study examines the visual and geometric characteristics of Kufic Banna’i script, which was invented by devout Iranian builders and has been observed throughout different historical periods. The focus is on its application in the inscriptions of the Abbasi Jameh Mosque of Isfahan during the Safavid period. The objectives of this article include analyzing the visual and geometric features of Kufic Banna’i script in the mosque’s inscriptions and exploring its role in culture and art, considering the diversity of themes and its function in inscriptions of that era. This research follows a descriptive-analytical method, based on library studies and field investigations, with a specific focus on the Safavid period. The analysis of the mosque’s inscriptions involves identifying the features of Kufic Banna’i script, different types of Banna’i scripts, and their specific use in the inscriptions. The study raises key questions: How was Kufic Banna’i script utilized as a decorative element in the inscriptions of the Abbasi Jameh Mosque of Isfahan during the Safavid period, and what impact did it have on the aesthetic and artistic value of the monument? Furthermore, how can the influence of breaking the conventional rules of Kufic Banna’i script in these inscriptions be assessed in relation to the transformation of this script? The findings of this study indicate that Kufic Banna’i script in the inscriptions of the Abbasi Jameh Mosque of Isfahan, apart from its visual appeal, played a significant role in conveying both religious and non-religious texts. The breaking of traditional Banna’i script structures and the diversity of script forms during the Safavid period highlight the artistic and architectural prominence of this era. The origins of Banna’i script date back to pre-Islamic times, and its continuous presence can be observed throughout the Islamic period in remarkable artistic expressions.</p> <p>در بناهای دوره صفویه کتیبه‌ها علاوه برزیبایی بصری، برای نگارش متون استفاده می­شد و هنرمندان با توجه به کاربرد‌ خطوط و مضامین آن، از قلم‌های متفاوت خوشنویسی استفاده می‌کردند. در این مقاله ویژگی‌های بصری و هندسی خط کوفی بنایی که توسط بنَایان خداجوی ایرانی ابداع و در دوران‌ مختلف دیده می‌شود، در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی اصفهان در دوره صفویه بررسی شده است و اهداف این مقاله شامل بررسی و تحلیل ویژگی‌های بصری و هندسی خط کوفی بنایی در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی اصفهان و بررسی نقش آنها در فرهنگ و هنر، با توجه به مضامین متفاوت و کارکرد آن در کتیبه‌های آن دوره می‌باشد. این تحقیق به روش توصیفی تحلیلی؛ بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و تحقیقات میدانی تدوین شده‌است. و در بازه زمانی صفویه مورد مطالعه و تحقیق قرار گرفته‌است. تحلیل کتیبه‌های مسجد، ویژگی‌های خط کوفی بنایی، انواع خطوط بنایی، مورد شناسایی و به صورت موردی در کتیبه‌های کوفی بنایی مورد بررسی قرار گرفته اند. پرسش اینجاست چگونه خط کوفی بنایی در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی اصفهان در دوره صفویه به عنوان یک عنصر تزئینی بکار گرفته شده و چه تأثیری بر زیبایی و ارزش هنری این بنا داشته است؟ و تأثیر شکستن قواعد خط کوفی بنایی در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی، بر روند دگرگونی این خط چگونه قابل ارزیابی است؟یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که خط کوفی بنایی در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی اصفهان، علاوه بر زیبایی بصری، نقش مهمی در انتقال متون مذهبی و غیرمذهبی را دارا بوده و شکستن ساختار خط بنایی و تنوع فرم‌های نوشتاری متفاوت در دوره صفویه، برجستگی هنر و معماری این دوره را نشان می‌دهد. قدمت خطوط بنایی به پیش از اسلام باز می‌گردد و همچنان تداوم حضور آن ‌را می‌توان در دوره اسلامی به زیبایی مشاهده کرد.</p> https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/408/354