مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 3 پیاپی 13 2025 03 19 Weber, Rationality, and the Cultural Human: The Role and Position of Rationality in the Formation of Cultural Values وبر، عقلانیت و انسان فرهنگی: جایگاه و نقش عقلانیت در شکل­گیری ارزش­های فرهنگی 354 373 10.61838/kman.jspsich.3.5.20 FA شیما مخلص دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، واحد آشتیان، دانشگاه آزاد اسلامی، آشتیان، ایران. سید محمود نجاتی حسینی استادیار، گروه جامعه شناسی، واحد آشتیان، دانشگاه آزاد اسلامی، آشتیان، ایران. امید علی احمدی استادیار، گروه جامعه شناسی ، واحد آشتیان، دانشگاه آزاد اسلامی، آشتیان، ایران. Journal Article 2024 10 25 <p>This article seeks to evaluate the position of values and culture in modern rational civilization from Weber’s perspective. Despite Weber’s emphasis on the rationalization of various aspects and dimensions of modern everyday life in Western societies—particularly the consequences of such rationalization, including pervasive bureaucracy, technological advancements, and the dominance of technology over human relationships—he argues that what cannot be rationalized are human values and the ultimate values of the cultural human. From this perspective, rationality serves to justify the means developed to achieve a given goal; however, the goals themselves, especially ultimate goals, can never fall within the scope of such rationality. As a result, these values remain irrational. The outcome of this condition is an eternal struggle among gods over these very ultimate goals and values. To this end, this study first traces the intellectual roots of rationality and its relationship with ultimate values within German Idealism. It then examines Weber’s relationship with thinkers such as Nietzsche and Marx, whose theories were, to a significant extent, formulated in both opposition and similarity to his views.</p> <p>در این مقاله تلاش داریم تا جایگاه ارزش­ها و فرهنگ را در تمدت عقلانی مدرن، از دیدگاه وبر مورد ارزیابی قرار دهیم. با وجود تاکید وبر بر عقلانی­شدن ابعاد  و جنبه­های مختلف زندگی روزمره مدرن در جوامع غربی، به ویژه پیامدهای چنین عقلانیتی، یعنی بروکراسی همه­گیر و پیشرفت­ها و سلطه تکنولوژی بر روابط انسانی، اما وبر معتقد است آنچه که نمی­تواند عقلانی شود، ارزش­های انسانی و غایی انسان فرهنگی است. از این منظر، عقلانیت توجیه کننده ابزارهایی است که برای دستیابی به یک هدف گسترش یافته است، اما اهداف، و به ویژه اهداف غایی هیچگاه نمی­توانند در دایره چنین عقلانیتی قرار بگیرند. از این رو این ارزش­ها غیرعقلانی خواهد ماند. ماحصل چنین وضعیتی چنگ ابدی خدایان بر سر همین اهداف و ارزش­های غایی خواهد بود. به این منظور تلاش کرده­ایم تا در ابتدا ریشه­های شکل­گیری اندیشه عقلانیت و نسبت آن با ارزش­های غایی را در ایده­آلیسم آلمانی پیگیری کرده و سپس نسبت وبر را با اندیشمندانی همچون نیچه و مارکس که بخش اعظمی از نظریه­های خود را در تقابل و تشابه با آن‌ها مطرح کرده است، مشخص کنیم.</p> https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/429/422