مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران در دست انتشار 1405 10 01 The Political and Social Conditions of Iran as Reflected in Contemporary Literature, with Emphasis on the Works and Thought of Malek al-Sho‘arā Bahār اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران در آیینه ادبیات معاصر با تأکید بر آثار و اندیشه ملک‌الشعرای بهار 1 30 FA محمد دهناد دکترای گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 1405/02/02 <p>Contemporary Iranian literature, particularly during the turbulent Constitutional era and the years that followed, has consistently served as a comprehensive reflection of political and social transformations. Among the prominent figures of this period, Malek al-Sho‘arā Mohammad-Taqi Bahār (1886–1951), one of the most distinguished poets, writers, journalists, and political activists of his time, played an unparalleled role in articulating national concerns and promoting resistance to despotism, freedom-seeking ideals, and demands for justice. Employing a descriptive-analytical approach and drawing on the theoretical framework of “reflection” in the sociology of literature, this study examines how Iran’s political and social conditions were represented in Bahār’s thought and works. The principal research question is as follows: How and through what literary mechanisms did Bahār portray the issues of his time in his poetry and prose, and to what extent did he contribute to raising public awareness and shaping reformist movements? The findings indicate that, through diverse poetic forms, an elevated yet lucid language, and a synthesis of tradition and modernism, Bahār reflected major political events—including the despotism of Mohammad Ali Shah, the conquest of Tehran, the First World War, and the Anglo-Persian Agreement of 1919—as well as social issues such as poverty, widespread ignorance, the status of women, class inequalities, and the crisis of national identity. He was not merely a court poet but rather a “national poet” and the awakened conscience of his age, placing literature in the service of Iran’s freedom and progress. Drawing on authoritative primary sources, this article presents a comprehensive account of the close relationship between literature and society in Bahār’s works.</p> <p>ادبیات معاصر ایران، به‌ویژه در دوره پرفراز و نشیب مشروطه و سال‌های پس از آن، همواره آیینه‌ای تمام‌نما از تحولات سیاسی و اجتماعی بوده است. در این میان، ملک‌الشعرای محمدتقی بهار (۱۲۶۵-۱۳۳۰ش) به عنوان یکی از برجسته‌ترین شاعران، نویسندگان، روزنامه‌نگاران و کنشگران سیاسی عصر خود، نقشی بی‌بدیل در بازتاب دغدغه‌های ملی، استبدادستیزی، آزادی‌خواهی و عدالت‌طلبی ایفا کرده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر چارچوب نظری «بازتاب» در جامعه‌شناسی ادبیات، به بررسی چگونگی انعکاس اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران در اندیشه و آثار بهار می‌پردازد. پرسش اصلی تحقیق آن است که<strong>:</strong> بهار چگونه و با چه سازوکارهای ادبی، مسائل روزگار خود را در اشعار و آثار منثور خویش تصویر کرده و تا چه اندازه در بیداری افکار عمومی و شکل‌گیری جریان‌های اصلاح‌طلبانه مؤثر بوده است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بهار با بهره‌گیری از قالب‌های متنوع شعری، زبان فاخر و در عین حال رسا، و تلفیق سنت با نوگرایی، مهم‌ترین رخدادهای سیاسی نظیر استبداد محمدعلی‌شاهی، فتح تهران، جنگ جهانی اول، قرارداد ۱۹۱۹، و همچنین مسائل اجتماعی چون فقر، جهل عمومی، وضعیت زنان، نابرابری‌های طبقاتی و بحران هویت ملی را در آیینه ادب خویش منعکس ساخته است. او نه صرفاً یک شاعر درباری، بلکه «شاعر ملی» و وجدان بیدار زمانه بود که ادبیات را در خدمت آزادی و پیشرفت ایران قرار داد. این مقاله با استناد به منابع دست اول و معتبر، تصویری جامع از پیوند تنگاتنگ ادبیات و اجتماع در آثار بهار ارائه می‌دهد.</p> https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/551/585