مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 3 پیاپی 13 1403 12 10 An Anthropological Analysis of Family and Fertility Systems from the Perspective of Tehran Citizens: A Comparative Study of Tehran Municipality Districts 3 and 19 تحلیل مردم‌شناختی نظام خانواده و باروری از نگاه شهروندان شهر تهران: مطالعه تطبیقی مناطق ۳ و ۱۹ شهرداری تهران 438 465 FA منیره نوری رج دانشجوی دکتری مردم شناسی واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران محمدصادق فربد استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران فریبا میراسکندری استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 1403/09/17 <p>The present study aimed to provide an anthropological analysis of transformations in the family system and the factors shaping fertility attitudes and behaviors among citizens of Davoodieh in Tehran Municipality District 3 and Khaniabad-e Now in District 19. A qualitative comparative ethnographic design was employed. The participants consisted of 30 married residents selected through purposive and snowball sampling, with 15 in-depth interviews conducted in each neighborhood. Data were collected through in-depth and semi-structured interviews, informal conversations, field observations, field notes, and the construction of family genealogies. The materials were analyzed using thematic analysis and continuous comparison between the two research settings. The findings indicated that families in both neighborhoods had moved from extended, kinship-oriented, and relatively large arrangements toward nuclear, couple-centered, planned, and low-fertility structures. Children were no longer primarily regarded as economic contributors, sources of parental support in old age, or instruments for preserving marital stability. Instead, they were understood as the focus of long-term emotional, educational, developmental, and financial investment. Economic insecurity, rising housing, education, and childcare costs, women’s employment and higher education, unequal distribution of domestic responsibilities, uncertainty about the future, social-media influence, concerns about health and bodily changes, and increasingly demanding standards of parenthood were the major factors limiting childbearing. Despite the socioeconomic differences between the two neighborhoods, the one-child or two-child family model predominated in both settings. In Khaniabad-e Now, concerns centered more strongly on meeting basic needs, whereas in Davoodieh, maintaining educational quality, welfare standards, and social status was more prominent. The genealogies also confirmed an intergenerational decline in family size and an increase in delayed marriage, childlessness, and one-child families. Overall, low fertility may be interpreted as an adaptive family strategy for managing contemporary economic, social, and cultural conditions, although its widespread adoption may generate significant long-term demographic consequences.</p> <p>هدف پژوهش حاضر، تحلیل مردم‌شناختی دگرگونی‌های نظام خانواده و عوامل مؤثر بر نگرش و رفتار باروری شهروندان دو محله داوودیه در منطقه ۳ و خانی‌آباد نو در منطقه ۱۹ شهرداری تهران بود. پژوهش با رویکرد کیفی و روش مردم‌نگارانه تطبیقی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۳۰ نفر از ساکنان متأهل دو محله بودند که به‌صورت هدفمند و با بهره‌گیری از روش گلوله‌برفی انتخاب شدند؛ به‌گونه‌ای که در هر محله ۱۵ مصاحبه عمیق انجام گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساخت‌یافته، گفت‌وگوهای غیررسمی، مشاهده میدانی، یادداشت‌برداری و ترسیم تبارنامه گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون و مقایسه مستمر داده‌های دو میدان بررسی شدند. یافته‌ها نشان داد که خانواده در هر دو محله از ساختاری گسترده، خویشاوند‌محور و پرجمعیت به ساختاری هسته‌ای، زوج‌محور، برنامه‌ریزی‌شده و کم‌فرزند گرایش یافته است. فرزند دیگر عمدتاً نیروی اقتصادی، تضمین‌کننده حمایت والدین در سالمندی یا عامل استحکام زندگی زناشویی تلقی نمی‌شود، بلکه به‌مثابه موضوعی برای سرمایه‌گذاری بلندمدت عاطفی، آموزشی، تربیتی و اقتصادی تعریف می‌شود. ناامنی اقتصادی، افزایش هزینه‌های مسکن، آموزش و مراقبت، اشتغال و تحصیلات زنان، نابرابری در تقسیم مسئولیت‌های خانوادگی، نگرانی نسبت به آینده، تأثیر رسانه‌های اجتماعی، توجه به سلامت و بدن و افزایش استانداردهای والدگری از مهم‌ترین عوامل محدودکننده فرزندآوری بودند. با وجود تفاوت طبقاتی دو محله، الگوی یک یا دو فرزندی در هر دو میدان غلبه داشت؛ هرچند در خانی‌آباد نو تأمین نیازهای پایه و در داوودیه حفظ کیفیت آموزشی، رفاهی و موقعیت اجتماعی برجسته‌تر بود. تبارنامه‌ها نیز کاهش تعداد فرزندان، افزایش تجرد، بی‌فرزندی و تک‌فرزندی را در نسل جدید تأیید کردند. در مجموع، کم‌فرزندی را می‌توان راهبردی خانوادگی برای سازگاری با شرایط جدید دانست که در سطح کلان پیامدهای مهم جمعیتی به همراه دارد.</p> https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/553/584