مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 5 تابستان 1405 1405 04 20 Cyberspace Policy-Making and Governance in Iran: A Comparative Study of the Approaches of Political Factions سیاستگذاری و حکمرانی فضای مجازی در ایران: مطالعه تطبیقی رویکردهای جناح‌های سیاسی 1 18 FA علی سلامات دانشجوي دكتري، گروه علوم سياسي، واحد اهواز، دانشگاه آزاداسلامي، اهواز، ايران، عباس سهراب زاده استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران حامد نظری گروه علوم سیاسی، واحداهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ايران، Journal Article 1404 12 18 <p>This article addresses the central question: “What similarities and differences characterize the approaches of active political factions in Iran toward cyberspace governance and policy-making, and how have these convergences and divergences affected the policy-making process in this domain?” Accordingly, it undertakes a comparative analysis of the political discourses that have influenced cyberspace policy-making in the Islamic Republic of Iran. The findings indicate that, although all political factions emphasize the principles of “national sovereignty” and “indigenization” in cyberspace, they differ fundamentally with respect to such components as the “relationship between freedom and security,” “the role of the state in regulation,” “engagement with the international community,” and “legislative priorities.” In this context, Principlist factions have predominantly emphasized a restrictive, security-oriented approach centered on stringent technical controls, such as extensive filtering and the development of the National Information Network from a largely defensive perspective. In contrast, Reformist and moderate factions have placed greater emphasis on affirmative and participatory approaches, user empowerment through media literacy, and smart regulation involving civil society institutions. Nevertheless, recurrent policy shifts resulting from changes in governments, the absence of cross-factional consensus on a “comprehensive strategic document,” institutional overlap among responsible authorities, and the practical predominance of restrictive approaches despite certain affirmative policy rhetoric have contributed to ineffective long-term cyberspace governance, intensified public dissatisfaction, the incomplete realization of the “National Information Network” as the desired communications infrastructure, and the persistence of a gap between declared and implemented policies. The findings suggest that reforming cyberspace policy-making in Iran in accordance with the objectives of overarching policy documents requires moving beyond short-term factional perspectives toward a “participatory and adaptive governance model” in which constructive engagement with the global ecosystem, strengthening the digital economy, procedural transparency, and the replacement of restrictive, top-down controls with affirmative, bottom-up approaches are accorded priority.</p> <p>نوشتار حاضر با طرح این پرسش اصلی که «رویکردهای جناح‌های سیاسی فعال در ایران به مسئله حکمرانی و سیاستگذاری فضای مجازی چه تفاوت‌ها و تشابهاتی داشته و این تناظرها و تضادها چه تأثیری بر روند خط‌مشی‌گذاری این حوزه گذاشته است؟»، در صدد بررسی تطبیقی گفتمان‌های سیاسی مؤثر بر سیاستگذاری فضای مجازی در جمهوری اسلامی ایران برآمده است. بررسی‌ها حاکی از آن است که اگرچه همه جناح‌ها بر اصل «حاکمیت ملی» و «بومی‌سازی» در فضای مجازی تأکید دارند، اما در مؤلفه‌هایی همچون «نسبت آزادی و امنیت»، «نقش دولت در تنظیم‌گری»، «تعامل با جهان خارج» و «اولویت‌های تقنینی» دچار افتراق ماهوی هستند. در این میان، جناح‌های اصولگرا عمدتاً بر رویکرد سلبی، امنیت‌محور و متمرکز بر کنترل سخت‌افزاری (نظیر فیلترینگ گسترده و توسعه شبکه ملی اطلاعات با نگاه انفعالی) تأکید داشته‌اند؛ در مقابل، جناح‌های اصلاح‌طلب و میانه‌رو بر رویکرد ایجابی، مشارکت‌محور، توانمندسازی کاربران از طریق سواد رسانه‌ای و تنظیم‌گری هوشمند و مبتنی بر نهادهای مدنی تأکید بیشتری نشان داده‌اند. با این وجود، چرخش‌های مکرر سیاستی در اثر تغییر دولت‌ها، نبود وفاق فراجناحی بر سر یک «سند جامع راهبردی»، موازی‌کاری نهادهای متولی و غلبه رویکرد سلبی در عمل (به‌رغم برخی شعارهای ایجابی)، موجب ناکارآمدی مدیریت درازمدت فضای مجازی، تشدید نارضایتی عمومی، ناکامی در تحقق کامل «شبکه ملی اطلاعات» به‌عنوان زیرساخت ارتباطی مطلوب و تداوم شکاف میان سیاست‌های اعلامی و اعمالی گردیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اصلاح سیاستگذاری فضای مجازی در ایران در مسیر تحقق اهداف اسناد بالادستی، نیازمند خروج از نگاه جناحی مقطعی و حرکت به‌سوی یک «الگوی حکمرانی مشارکتی و تطبیق‌پذیر» است که در آن، تعامل سازنده با زیست‌بوم جهانی، تقویت اقتصاد دیجیتال، شفافیت رویه‌ها و جایگزینی رویکردهای ایجابی و پایین‌به‌بالا به‌جای کنترل‌های سلبی و بالا به پایین، در اولویت قرار گیرد.</p> https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/559/592