مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 5 پاییز ۱۴۰۵ 1405 09 01 The Arbaeen Ceremony and Its Role in the Regional Political-Cultural Influence of the Islamic Republic of Iran and the Geopolitics of Shiism: A Case Study of Iraq مراسم اربعین و نقش آن در نفوذ منطقه‌ای سیاسی–فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و ژئوپلیتیک تشیع: مطالعه موردی عراق 1 20 FA وحید رمضانی نژاد دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی(گرایش مسائل ایران)، واحد بافت، دانشگاه آزاد اسلامی، بافت، ایران مجید گل پرور گروه علوم سیاسی، واحد بافت، دانشگاه آزاد اسلامی، بافت، ایران مهدی حسنی باقری گروه علوم سیاسی، واحد بافت، دانشگاه آزاد اسلامی، بافت، ایران Journal Article 1405 03 02 <p>Over the past two decades, the Arbaeen pilgrimage has evolved from a primarily religious and devotional ritual into a multidimensional phenomenon with significant social, cultural, political, and geopolitical implications in West Asia. Focusing on Iraq, this study examines the role of the Arbaeen ceremony in strengthening the regional political-cultural influence of the Islamic Republic of Iran and in reproducing the geopolitics of Shiism. The central question is how a popular religious ritual can contribute to soft power, transnational networking, and cultural influence without being reduced to a direct instrument of foreign policy. The study adopts a qualitative approach based on documentary analysis and employs an integrated conceptual framework drawing on structural functionalism, manifest and latent functions, symbolic capital, soft power, and constructivism. The findings indicate that Arbaeen enhances Iran’s cultural and regional influence by reinforcing collective Shiite identity, expanding people-to-people interaction, strengthening mawkib and volunteer networks, generating social and symbolic capital, promoting informal public diplomacy, and increasing institutional interaction between Iran and Iraq. The large-scale transnational participation of pilgrims also contributes to the visible reproduction of Shiite social power and to the emergence of a form of “geopolitics of solidarity” grounded in shared religious identity, the collective memory of Ashura, and cross-border social networks. Nevertheless, this process is constrained by Iraqi nationalism, sensitivity toward national sovereignty, intra-Shiite diversity, regional geopolitical competition, and the risk of excessive politicization of the pilgrimage. The study concludes that the long-term geopolitical value of Arbaeen for Iran depends on a facilitative rather than hegemonic approach, respect for Iraqi social and religious institutions, reinforcement of people-centered relations, and avoidance of monopolistic or interventionist practices.</p> <p>راهپیمایی اربعین در دو دهه اخیر از یک مناسک مذهبی و زیارتی به پدیده‌ای چندبعدی با آثار اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و ژئوپلیتیکی در غرب آسیا تبدیل شده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر عراق، نقش مراسم اربعین را در تقویت نفوذ منطقه‌ای سیاسی–فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و بازتولید ژئوپلیتیک تشیع بررسی می‌کند. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه یک آیین مذهبی مردمی می‌تواند بدون فروکاستن به ابزار مستقیم سیاست خارجی، زمینه شکل‌گیری قدرت نرم، شبکه‌های فراملی و نفوذ فرهنگی را فراهم سازد. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل اسنادی انجام شده و برای تبیین موضوع از تلفیق مفاهیم کارکردگرایی ساختاری، کارکردهای آشکار و نهان، سرمایه نمادین، قدرت نرم و سازه‌انگاری بهره گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اربعین از طریق تقویت هویت جمعی شیعی، گسترش تعاملات مردمی، ایجاد شبکه‌های موکبی و داوطلبانه، تولید سرمایه اجتماعی و نمادین، توسعه دیپلماسی عمومی غیررسمی و افزایش ارتباط نهادی میان ایران و عراق، ظرفیت نفوذ فرهنگی و منطقه‌ای ایران را تقویت می‌کند. همچنین، حضور گسترده و فراملی زائران موجب بازنمایی قدرت اجتماعی تشیع و شکل‌گیری نوعی ژئوپلیتیک همبستگی می‌شود که بر اشتراکات مذهبی، حافظه عاشورا و شبکه‌های ارتباطی فرامرزی استوار است. با این حال، این فرایند با محدودیت‌هایی همچون ناسیونالیسم عراقی، حساسیت نسبت به حاکمیت ملی، تنوع جریان‌های درون‌شیعی، رقابت بازیگران منطقه‌ای و خطر سیاسی‌شدن بیش از حد مناسک مواجه است. نتایج نشان می‌دهد که پایداری ظرفیت ژئوپلیتیکی اربعین برای ایران مستلزم اتخاذ رویکردی تسهیل‌گر، احترام به نقش محوری جامعه و نهادهای عراقی، تقویت روابط مردم‌محور و پرهیز از رویکردهای انحصارگرایانه و مداخله‌جویانه است.</p> https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/590/638