مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران در دست انتشار 1406 01 01 An Exploration of the Social and Ritual Functions of Ancient Spaces in the Context of Iran’s Cultural History واکاوی کارکردهای اجتماعی و آیینی فضاهای باستانی در بستر تاریخ فرهنگی ایران 1 17 FA شایان تیمورپور کارشناسی ارشد باستان شناسی دوران تاریخی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 1405 04 21 <p>Ancient spaces in Iranian cultural history should not be regarded merely as architectural remains or physical locations; rather, they constitute dynamic arenas in which social relations, political authority, ritual practices, cultural values, and collective memory were produced and reproduced. This study adopts a historical-cultural and analytical approach to examine the social and ritual functions of ancient Iranian spaces and to clarify the relationship among spatial organization, social structure, collective identity, and symbolic systems. Within this framework, cities, palaces, religious spaces, funerary sites, educational environments, public gathering places, and sacred natural locations are considered components of a multilayered cultural system. The findings indicate that ancient spaces played an important role in organizing social interactions, reinforcing hierarchy, representing political authority, strengthening social cohesion, and transmitting knowledge and cultural values. Their ritual functions were also closely associated with concepts such as sacredness, kingship, death, memory, nature, and collective identity. The results further demonstrate that the boundary between social and ritual functions was often fluid, as a single space could simultaneously perform political, religious, social, and symbolic roles. Accordingly, ancient spaces should be examined through an interdisciplinary perspective that integrates their material, social, and symbolic dimensions. Such an approach provides a more comprehensive understanding of the ways in which social and cultural life was organized in ancient Iran and reveals the significant role of space in the continuity, transformation, and transmission of historical memory and Iranian cultural identity across different periods.</p> <p>فضاهای باستانی در تاریخ فرهنگی ایران صرفاً به‌عنوان بقایای معماری یا مکان‌های فیزیکی قابل بررسی نیستند، بلکه باید آنها را عرصه‌هایی پویا برای شکل‌گیری روابط اجتماعی، بازنمایی قدرت، اجرای آیین‌ها، انتقال ارزش‌های فرهنگی و تثبیت حافظه جمعی دانست. پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی ـ فرهنگی و تحلیلی، به واکاوی کارکردهای اجتماعی و آیینی فضاهای باستانی ایران می‌پردازد و می‌کوشد رابطه میان سازمان فضایی، ساختار اجتماعی، هویت جمعی و نظام‌های نمادین را تبیین کند. در این چارچوب، شهرها، کاخ‌ها، فضاهای مذهبی، محوطه‌های تدفینی، مراکز آموزشی، فضاهای عمومی و مکان‌های طبیعی مقدس به‌عنوان بخش‌هایی از یک نظام فرهنگی چندلایه مورد توجه قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فضاهای باستانی در سازمان‌دهی تعاملات اجتماعی، تثبیت سلسله‌مراتب، بازنمایی اقتدار سیاسی، تقویت همبستگی اجتماعی و انتقال دانش و ارزش‌ها نقش مؤثری داشته‌اند. همچنین، کارکردهای آیینی این فضاها در پیوند با مفاهیمی چون تقدس، پادشاهی، مرگ، حافظه، طبیعت و هویت جمعی شکل گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که مرز میان کارکردهای اجتماعی و آیینی در بسیاری از موارد روشن و ثابت نبوده و یک فضای واحد می‌توانسته هم‌زمان چندین نقش سیاسی، مذهبی، اجتماعی و نمادین را بر عهده گیرد. بر این اساس، مطالعه فضاهای باستانی نیازمند رویکردی میان‌رشته‌ای است که ابعاد کالبدی، اجتماعی و نمادین را به‌صورت هم‌زمان در نظر گیرد. چنین رویکردی امکان درک عمیق‌تری از چگونگی سازمان‌یابی حیات اجتماعی و فرهنگی در ایران باستان و نقش فضا در تداوم و تحول حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ایران فراهم می‌کند.</p> https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/592/628