بررسی ویژگی‌های بصری و هندسی خط کوفی بنایی در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی اصفهان در دوره صفویه

نویسندگان

    غزاله سابقی دانشجوی دکتری، گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، جزیره کیش، ایران.
    ابوالفضل داودی رکن آبادی * استاد تمام، گروه طراحی پارچه و لباس، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامي، یزد، ايران. davodi@iauyazd.ac.ir
    پژمان دادخواه استادیار، گروه عکاسی، دانشکده هنر ، موسسه آموزش عالی اقبال لاهوری، مشهد، ایران.
    سالار ظهوری استادیار، گروه طراحی پارچه و لباس، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.

کلمات کلیدی:

خط کوفی بنایی, مسجد جامع عباسی, هندسه خط, کتیبه نگاری, خوشنویسی دوره صفویه

چکیده

در بناهای دوره صفویه کتیبه‌ها علاوه برزیبایی بصری، برای نگارش متون استفاده می­شد و هنرمندان با توجه به کاربرد‌ خطوط و مضامین آن، از قلم‌های متفاوت خوشنویسی استفاده می‌کردند. در این مقاله ویژگی‌های بصری و هندسی خط کوفی بنایی که توسط بنَایان خداجوی ایرانی ابداع و در دوران‌ مختلف دیده می‌شود، در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی اصفهان در دوره صفویه بررسی شده است و اهداف این مقاله شامل بررسی و تحلیل ویژگی‌های بصری و هندسی خط کوفی بنایی در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی اصفهان و بررسی نقش آنها در فرهنگ و هنر، با توجه به مضامین متفاوت و کارکرد آن در کتیبه‌های آن دوره می‌باشد. این تحقیق به روش توصیفی تحلیلی؛ بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و تحقیقات میدانی تدوین شده‌است. و در بازه زمانی صفویه مورد مطالعه و تحقیق قرار گرفته‌است. تحلیل کتیبه‌های مسجد، ویژگی‌های خط کوفی بنایی، انواع خطوط بنایی، مورد شناسایی و به صورت موردی در کتیبه‌های کوفی بنایی مورد بررسی قرار گرفته اند. پرسش اینجاست چگونه خط کوفی بنایی در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی اصفهان در دوره صفویه به عنوان یک عنصر تزئینی بکار گرفته شده و چه تأثیری بر زیبایی و ارزش هنری این بنا داشته است؟ و تأثیر شکستن قواعد خط کوفی بنایی در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی، بر روند دگرگونی این خط چگونه قابل ارزیابی است؟یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که خط کوفی بنایی در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی اصفهان، علاوه بر زیبایی بصری، نقش مهمی در انتقال متون مذهبی و غیرمذهبی را دارا بوده و شکستن ساختار خط بنایی و تنوع فرم‌های نوشتاری متفاوت در دوره صفویه، برجستگی هنر و معماری این دوره را نشان می‌دهد. قدمت خطوط بنایی به پیش از اسلام باز می‌گردد و همچنان تداوم حضور آن ‌را می‌توان در دوره اسلامی به زیبایی مشاهده کرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Aghadavoodi, M. H., & Zakeri Kermani, I. (2017). Analysis of themes and functions of inscriptions in Safavid era schools. Scientific Research Journal of Islamic Art Studies.

Dadkhah, P. (2013). Examination of the artistic and architectural values of Imam Mosque in Isfahan. Book Monthly of Art, 180.

Fazeli, H. (2012). Atlas of Calligraphy: Research on Islamic Scripts. Tehran: Soroush (Islamic Republic of Iran Broadcasting).

Gholamali Fallah, M., & Ekrami, M. S. (2022). The inscriptions of Muqallad Kufic script in the courtyard of the Abbasi Jameh Mosque of Isfahan: A discussion on historical authenticity. Iranian Architecture Studies, 11(22), 5-30.

Hatam, G. A. (2018). Islamic Art and Civilization 1. Tehran: Payame Noor University Press, Art Group.

Honarfar, L. (1969). A list of historical inscriptions in the ancient works of Isfahan. Islamic Knowledge Monthly (Waqf Organization), 39, 55-63.

Hosseini, H. (2009). A comparison of the characteristics of Safavid era inscription art in two prominent Shia collections in Iran (The Holy Shrine of Imam Reza (AS) and the tomb of Sheikh Safi al-Din Ardabili). Islamic Art Studies, 6(11), 105-132.

Khosravi Bijayem, F. (2017). Introduction, classification, and methodology of the inscriptions of Sahifi Johari. Pikareh, 6(11), 7-16.

Radi, M. (2010). Explanation of the graphic characteristics of Kufic inscriptions in the Jameh Mosque of Isfahan Master's thesis, Shahid Beheshti University, Faculty of Art, Tehran].

Saeed, E., & Parman, A. (2023). Geometric patterns in Islamic art Transl. - M. Rajabnia. Tehran: Soroush (Islamic Republic of Iran Broadcasting).

Salehi Kakhaki, A., Kianmehr, Q., Gholi Khani, H. R., & Khosravi Bijayem, F. (2016). Classification of the methods of executing Nasta'liq inscriptions in the architectural decorations of the Safavid period. Researches in Islamic Architecture, 4(3), 143-159.

Suchak, P. (2007). Calligraphy in the early Safavid period. Golestan-e Honar, 10, 39-24.

Tabatabai, S. (2012). Encyclopedia of Iranian Art and Architecture (Based on the Grove Art Dictionary). Tehran: Institute for Compilation and Translation of Artistic Works.

Zomrashidi, H. (2012). The creations of sacred art from various types of architectural scripts in Islamic architecture. Quarterly Journal of Iranian Islamic City Studies.

چاپ شده

۱۴۰۳/۱۲/۱۹

ارسال

۱۴۰۳/۱۱/۱۴

بازنگری

۱۴۰۳/۱۲/۰۱

پذیرش

۱۴۰۳/۱۲/۱۲

شماره

نوع مقاله

پژوهشی

ارجاع به مقاله

سابقی غ. .، داودی رکن آبادی ا.، دادخواه پ. .، و ظهوری س. . (1403). بررسی ویژگی‌های بصری و هندسی خط کوفی بنایی در کتیبه‌های مسجد جامع عباسی اصفهان در دوره صفویه. مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، 5(1). https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/view/408

مقالات مشابه

1-10 از 116

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.