نقش جنگ شناختی در استراتژی‌های نظامی نوین در ایران؛ از نبرد میدانی تا نبرد روایت‌ها

نویسندگان

    آتنا حسنی خواجه پاشا * گروه مدیریت بازرگانی، واحد بویین زهرا، دانشگاه آزاد اسلامی، بویین زهرا، ایران atenahassanikhajehpasha@gmail.com

کلمات کلیدی:

جنگ شناختی, استراتژی نظامی نوین, نبرد میدانی, نبرد روایت ها, مدیریت بحران رسانه ای

چکیده

این پژوهش با هدف واکاوی نقش جنگ شناختی در استراتژی های نظامی نوین جمهوری اسلامی ایران و بررسی گذار از نبرد میدانی به نبرد روایت ها انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل تم انجام پذیرفت. اساتید علوم دفاعی و راهبردی، تحلیلگران جنگ شناختی در اندیشکده های امنیتی و نیز متخصصان ارتباطات سیاسی و روانشناسی اجتماعی به عنوان جامعه آماری و خبرگان پژوهش درنظر گرفته شدند. روش نمونه گیری به صورت گلوله برفی بوده و محقق طی مصاحبه نیمه ساختاریافته با 16 نفر از خبرگان به اشباع نظری دست یافته است. پس از کدگذاری باز، محوری و انتخابی، یافته های پژوهش نشان داد که دکترین دفاعی ایران دستخوش تحول پارادایمی شده و شش تم اصلی شامل «تحول دکترین و ماهیت میدان نبرد»، «راهبردهای مقابله ای و تاب آوری اجتماعی»، «اکوسیستم بازیگران و تولید محتوا»، «حاکمیت نهادی و یکپارچگی فرماندهی»، «تهدیدات نوین و فناوری های ظهوریافته» و «ظرفیت سنجی و بومی سازی دانش» را شکل میدهند، بدین معنا که امنیت ملی دیگر صرفا فیزیکی نیست، بلکه برپایه مدیریت معنا، پایش هوشمند افکار عمومی، بهره گیری از نخبگان دیجیتال و مقابله با تهدیدات هوش مصنوعی استوار است. همچنین، چالش هایی نظیر عدم هماهنگی بین نهادی، کمبود مدل های بومی و ضعف در سنجش کمی اثرگذاری، به عنوان موانع اجرایی شناسایی شدند. نتیجه نهایی حاکی از آن است که موفقیت در نبرد روایت ها مستلزم ایجاد ستادهای فرماندهی واحد شناختی، ارتقای سواد رسانه‌ای شهروندان و گذار از قضاوت های کیفی به ارزیابی های داده محور و کمی برای تقویت تاب آوری ملی در برابر جنگ ترکیبی است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Alizadeh Gorji, M., & Seyedi, S. (2024). Explaining cognitive warfare from the perspective of leaders, managers, and military commanders. 2nd National Conference on Command and Management in Future Wars with a Cognitive Approach, Tehran.

Ayhan, U. (2026). The architecture of narrative dominance: Confronting data terror and the rise of cognitive warfare. In Navigating Public Security in the Age of Post-Truth: Challenges and Implications (pp. 1-26). IGI Global Scientific Publishing.

Claverie, B., & Du Cluzel, F. (2022). Cognitive warfare: The advent of the concept of cognitics in the field of warfare. In Cognitive Warfare: The Future of Cognitive Dominance (pp. 1-2).

Dadashi Haji, M., & Ghanbari, V. (2025). Algorithmic cognitive warfare: The role of artificial intelligence in the battlefield of the mind. 2nd National Conference on Emerging and Disruptive Sciences and Technologies in the Defense Field, Tehran.

Eshrat-abadi, M., Hassan, & Shakuri Moghani, S. (2022). Modern cognitive warfare: From the application of cognitive science and technology in the battlefield to the arena of cognitive warfare. Journal of Human Resource Studies, 12(2), 156-180.

Farhadi, A., Hamedi Sanjabi, A., & Tabarzad, M. S. (2024). Presenting a model of cognitive anti-fragility of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran in confronting the enemy's cognitive warfare. Strategic Management Approach Quarterly, 2(4), 177-202.

Farrokhi Afsharian, M. (2024). Cognitive weapons and their use in cognitive warfare: A systematic review. National Conference on Cognitive Warfare: Science and Technology, Tehran.

Ghanbarian, P., & Fakouri, F. (2024). Explaining the dimensions and components of cognitive warfare. National Conference on the Arena of Cognitive Warfare: Science and Technology, Tehran.

Kolivand, K., Nasirzadeh, A., & Khadem Daghigh, A. H. (2025). Identifying and explaining cognitive-warfare drivers affecting command-and-control systems in future battles.

Komasi, M., & Abdoli, A. (2024). Cognitive warfare: Analysis of ethical and strategic dimensions in the use of misinformation. National Conference on the Arena of Cognitive Warfare: Science and Technology, Tehran.

Mahjoub, H., & Shakouri, S. (2022). Modern cognitive warfare: From cognition in combat to the arena of cognitive warfare. Human Resource Studies, 12(2), 156-180.

Marjanovic, A., & Smiljanic, D. (2025, 2025/04). Cognitive warfare: The human mind as the new battlefield. Proceedings of the Defence and Security Conference,

Masakowski, Y. R., & Sivertsen, E. G. (2023). Defence against 21st century cognitive warfare: Considerations and implications of emerging advanced technologies. In Mitigating and Responding to Cognitive Warfare (pp. 1-12).

Mehranian, S., Rahmanzadeh, S. A., Ahmadi, S., & Taghipour, F. (2025). Advertising strategies in confronting cognitive warfare: Designing a preventive model. Social Development, 20(2), 201-230.

Melas-Fragkiskos, P. (2026). Cognitive Warfare in the Digital Age: Strategies, Implications and the Battle for the Human Mind Athens University of Economics and Business].

Salehi, E. (2024). Cognitive warfare: The impact of emerging technologies on military strategies and ethical challenges in the digital age. National Conference on the Arena of Cognitive Warfare: Science and Technology, Tehran.

Santos, C. P. (2025). Cognitive warfare: The mind as a battlefield. Eksplorium-Buletin Pusat Teknologi Bahan Galian Nuklir, 46(1), 1243-1270.

دانلود

چاپ شده

۱۴۰۵/۱۰/۰۱

ارسال

۱۴۰۵/۰۱/۲۹

بازنگری

۱۴۰۵/۰۳/۲۶

پذیرش

۱۴۰۵/۰۴/۰۴

شماره

نوع مقاله

پژوهشی

ارجاع به مقاله

حسنی خواجه پاشا آ. (1405). نقش جنگ شناختی در استراتژی‌های نظامی نوین در ایران؛ از نبرد میدانی تا نبرد روایت‌ها. مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، 1-15. https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/view/541

مقالات مشابه

51-60 از 288

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.