تحلیل و ارزیابی آسیبهای راهبرد دفاعی ـ امنیتی جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با تهدیدات نوین از ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵
کلمات کلیدی:
Analysis and Assessment of Vulnerabilities in the Islamic Republic of Iran’s Defense, Security Strategy in the Face of Emerging Threats (2021–2026)چکیده
تحول ماهیت تهدیدات امنیتی در سالهای اخیر موجب شده است که الگوهای سنتی دفاع و امنیت، که عمدتاً بر تهدیدات نظامی مستقیم و قدرت سخت متمرکز بودند، بهتنهایی پاسخگوی محیط پیچیده و چندلایه کنونی نباشند. تهدیدات سایبری، جنگ شناختی، فشارهای اقتصادی، تحریمهای فناوری، تهدیدات زیستی، کاربردهای نظامی هوش مصنوعی و جنگ ترکیبی، محیط امنیتی جمهوری اسلامی ایران را در دوره ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵ با الزامات جدیدی مواجه کردهاند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و ارزیابی مهمترین آسیبهای راهبرد دفاعی ـ امنیتی جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با این تهدیدات انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی بوده و با تمرکز بر ابعاد ساختاری، مدیریتی، فناورانه، انسانی و عملیاتی راهبرد دفاعی ـ امنیتی، میزان انطباق آن با ماهیت متحول تهدیدات نوین بررسی شده است. یافتهها نشان میدهد که مهمترین مسئله، فقدان مطلق ظرفیت دفاعی یا بازدارندگی نیست، بلکه وجود شکاف میان سرعت تحول محیط تهدید و سرعت انطباق ساختارهای تصمیمگیری، فناوری، هماهنگی نهادی و منابع انسانی با این تحولات است. ضعف در هماهنگی میان نهادهای مسئول، غلبه رویکرد واکنشی بر رویکرد پیشنگر، آسیبپذیری برخی زیرساختهای سایبری، وابستگی در برخی فناوریهای راهبردی، ناکافی بودن پیوند میان حوزههای نظامی، اقتصادی، شناختی و سایبری، و محدودیت در بهرهبرداری یکپارچه از فناوریهای نوظهور از مهمترین آسیبهای شناساییشده هستند. بر این اساس، ارتقای راهبرد دفاعی ـ امنیتی مستلزم حرکت به سوی الگویی یکپارچه، پیشنگر، چندلایه، دادهمحور و تابآور است که بتواند ظرفیتهای نظامی، سایبری، اقتصادی، شناختی، زیستی و فناورانه را در قالب یک معماری منسجم امنیت ملی هماهنگ سازد.
دانلودها
مراجع
Abedini, M. (1996). The Evolution of Military Technologies and the Role of Satellites. Foreign Policy Quarterly(14), 68-93.
Ansarifard, M., & Haji Yousefi, A. M. (2017). Deterrence as Iran's Defense-Security Strategy. Quarterly Journal of International Relations Studies(55), 7-31.
Ebrahimi, N. (2010). An Analysis of the Position of Emerging Threats in the Formulation of Defense-Security Strategies with Emphasis on Strategic Governance. Defense Policy, 18(71), 9-26.
Ghavam, A. (2005). International Relations (2nd ed.). SAMT.
Kalantari, F., & Eftekhari, A. (2014). Examining and Explaining the Strategy of Threat against Threat in Iran's Defense Policy. Defense Policy, 22(88), 63-90.
Khalilipour Roknabadi, K. (2012). Cyber Threats and Their Impact on National Security.
Mahdavi Haji, M., & Bouzmehrani, A. A. (2020). An Analysis of Emerging Cyber Threats in the Armed Forces. Quarterly Journal of War Studies(6), 100-126.
Mahdavikia, M. (2025). Examining Artificial Intelligence Capabilities for Defense-Security Applications of the Islamic Republic of Iran National Conference on the Application of Artificial Intelligence in the Modern Era,
Piri, H. M., & Masoumi, J. (2025). The New Defense-Security Doctrine of the Islamic Republic of Iran in Confronting Hybrid Threats. Scientific Quarterly of Sacred Defense Studies, 11(1), 25-51.
Pourshasb, A., & Kalantari, F. (2021). Typology of Hybrid Threats and Their Application to the Levels of Iran's National Security. Quarterly Journal of War Studies(10), 63-97.
Seifzadeh, S. H. (2003). Principles of International Relations (3rd ed.). Mizan Publications.
Shahraki, S. (2021). An Examination of Types of Bioterrorism Weapons and Their Impact on National Security. Quarterly Journal of National Interests Studies, 6(22).
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Hossein Behdarvand (Author); Mohammad Torabi (Corresponding Author); Ali Shirkhani (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.