شناسایی کیفی ابعاد آسیب‌شناسی عملکرد صداوسیمای جمهوری اسلامی در جلب مشارکت سیاسی: مطالعه موردی انتخابات مجالس یازدهم و دوازدهم شورای اسلامی

نویسندگان

  • علیرحم علی زاده گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0006-4587-1565
  • بهروز شیری گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0009-0007-5956-0319
  • مجتبی مقصودی گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-0192-7807
  • حجت الله درویش پور گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0000-9271-0883

کلمات کلیدی:

صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران, مشارکت سیاسی, اعتماد رسانه‌ای, انتخابات مجلس شورای اسلامی, حکمرانی رسانه‌ای, نظریه داده‌بنیاد

چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی و تبیین کیفی ابعاد آسیب‌شناسی عملکرد صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در جلب مشارکت سیاسی شهروندان با تمرکز بر انتخابات دوره‌های یازدهم و دوازدهم مجلس شورای اسلامی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر مبنای نظریه داده‌بنیاد با رویکرد نظام‌مند اشتراوس و کوربین انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل مدیران و کارشناسان رسانه، متخصصان ارتباطات سیاسی، استادان دانشگاه، پژوهشگران افکار عمومی، تحلیلگران سیاسی و شهروندان دارای تجربه مشارکت یا عدم مشارکت در انتخابات مورد مطالعه بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و قضاوتی انجام شد و پس از دستیابی به اشباع نظری، 17 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته عمیق در تحلیل نهایی وارد شد. داده‌ها پس از پیاده‌سازی کامل مصاحبه‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 2024 سازمان‌دهی شدند. تحلیل داده‌ها نشان داد آسیب‌های عملکرد رسانه ملی در جلب مشارکت سیاسی در سه مضمون کلان «حکمرانی رسانه‌ای و ساختار قدرت»، «عملکرد حرفه‌ای و محتوایی رسانه ملی» و «سرمایه اعتماد و الگوی مشارکت سیاسی» سازمان می‌یابند. یافته‌ها بیانگر آن بود که تمرکز تصمیم‌گیری، محدودیت استقلال حرفه‌ای و ضعف شفافیت و پاسخ‌گویی، زمینه شکل‌گیری ادراک وابستگی و جانبداری را تقویت می‌کنند. همچنین، پوشش گزینشی، ضعف عدالت خبری، محدودیت تنوع دیدگاه‌ها، ضعف مناظره‌ها، غلبه محتوای تبلیغاتی و فاصله با مسائل واقعی جامعه، اعتماد مخاطبان را کاهش داده و آنان را به استفاده از منابع خبری جایگزین سوق می‌دهد. در سطح پیامدی، کاهش اعتماد الزاماً به عدم مشارکت منجر نمی‌شود، بلکه می‌تواند الگوی مشارکت را از مشارکت آگاهانه به اشکال وظیفه‌ای، مصلحتی، هویتی یا اعتراضی تغییر دهد. یافته‌ها نشان داد که اثربخشی صداوسیما در جلب مشارکت سیاسی بیش از آنکه به افزایش حجم برنامه‌های انتخاباتی وابسته باشد، به اصلاح حکمرانی رسانه‌ای، تقویت استقلال حرفه‌ای، افزایش عدالت و تنوع خبری، توسعه گفت‌وگوی واقعی و بازسازی اعتماد عمومی وابسته است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abolhasani, H. (2019). Foundations of Political Sociology. Ney Publishing.

Ahmadi, H. (2018). The Role of Media in Political Participation. Quarterly Journal of Political Studies, 12(3), 45-68.

Ahmadi, S., Hemmati, F., & Alimohammadi, R. (2023). A Model for Transforming the Performance of the Islamic Republic of Iran Broadcasting in Confronting Cyberspace. Communication Studies Research Journal, 19(3), 71-98.

Bahrami, M., & Mousavi, E. (2021). Examining Neutrality and Diversity of Viewpoints in Election Programs of the Islamic Republic of Iran Broadcasting. Quarterly Journal of Media Studies, 15(1), 45-72.

Dalton, R. J. (2020). The Good Citizen: How a Younger Generation Is Reshaping American Politics. Oxford University Press.

Ebrahimi, L. (2019). Transparency in Election Coverage and Its Impact on Public Trust. Quarterly Journal of Social Communication Sciences, 26(2), 115-138.

Ghasemi, M., & Bagheri, N. (2022). Analysis of IRIB News Coverage Approach in the Eleventh Parliamentary Election Based on Agenda-Setting Theory. Quarterly Journal of Media and Politics Research, 8(2), 93-120.

Goudarzi, R. (2017). The Impact of Media on Citizens' Political Participation. Quarterly Journal of Social Research.

Haji Jamal, R. (2017). Political Participation and Democracy. Ney Publishing.

Hosseini, M. S., & Razavi, A. (2019). Election News and the Spiral of Silence in National Media. Quarterly Journal of Media Research, 7(3), 65-90.

Izadi, M. (2016). Political Communication in Iran. SAMT.

Javadi Yeganeh, M. (2018). Sociology of Media and Public Opinion in Iran. Research Institute for Culture, Art and Communication.

Karimi, Z. (2022). The Relationship between Public Trust and Political Participation with the Mediating Role of National Media. Quarterly Journal of Political Science and Communication, 14(4), 57-84.

Keshavarz, S. (2020). Framing Analysis of Election News in the IRIB News Bulletin Tehran.

Khaleghi, N. (2016). Evaluating the Role of IRIB Radio Networks in Promoting Informed Participation. Quarterly Journal of Media Research, 7(2), 75-100.

Khaniki, H. (2016). The Relationship between Media and Power in Iran. Quarterly Journal of Social sciences, 25(1), 1-28.

Khazzamani, M. (2016). Media and Democracy. Ney Publishing.

Masoumi, H., & Heydari, F. (2020). Agenda-Setting of Electoral Issues and Voters' Intention to Participate. Quarterly Journal of Communication and Public Opinion, 9(1), 81-106.

McNair, B. (2018). An Introduction to Political Communication (7th ed.). Routledge.

Miri, M., Maghsoudi, M., & Darvishpour, H. (2025). Examining Factors Affecting Citizens' Political Participation in the Thirteenth Presidential Election: A Case Study of Kurdistan and Sistan and Baluchestan Provinces. Contemporary Iranian Government Studies, 11, 11-34.

Mousavi, L. (2017). The Relationship between Trust in National Media and Intention to Vote in Parliamentary Elections Tehran.

Najafi, S. J. (2015). Social and Political Participation. Ney Publishing.

Rahmani, A. (2022). Media Bias in Iranian Elections. Quarterly Journal of Middle Eastern Political Science, 15(2), 110-128.

Rezaeian, A. (2015). Principles of Public Relations. Modiriat Publishing.

Roshan, M. (2016). Political Communication and Public Opinion. Resaneh Publishing.

Salehi Amiri, S. R., & Yazdannia, V. (2015). Political Communication. Modiran Publishing.

Salimi, A. (2018). Political Sociology. Noor-e Elm Publications.

Varaei, M. (2015). Media and the Formation of Public Opinion. Journal of Communication Research.

Zarei, M., & Rahimi, M. (2015). Political Communication: Theoretical Issues and Research Approaches. Institute for Humanities and Cultural Studies.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

پژوهشی

نحوه استناد به مقاله

علی زاده ع., شیری ب., مقصودی م. ., & درویش پور ح. ا. (1406). شناسایی کیفی ابعاد آسیب‌شناسی عملکرد صداوسیمای جمهوری اسلامی در جلب مشارکت سیاسی: مطالعه موردی انتخابات مجالس یازدهم و دوازدهم شورای اسلامی. مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران, 1-23. https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/view/594