نقش جنگ شناختی در استراتژی‌های نظامی نوین در ایران؛ از نبرد میدانی تا نبرد روایت‌ها

چکیده

این پژوهش با هدف واکاوی نقش جنگ شناختی در استراتژی های نظامی نوین جمهوری اسلامی ایران و بررسی گذار از نبرد میدانی به نبرد روایت ها انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل تم انجام پذیرفت. اساتید علوم دفاعی و راهبردی، تحلیلگران جنگ شناختی در اندیشکده های امنیتی و نیز متخصصان ارتباطات سیاسی و روانشناسی اجتماعی به عنوان جامعه آماری و خبرگان پژوهش درنظر گرفته شدند. روش نمونه گیری به صورت گلوله برفی بوده و محقق طی مصاحبه نیمه ساختاریافته با 16 نفر از خبرگان به اشباع نظری دست یافته است. پس از کدگذاری باز، محوری و انتخابی، یافته های پژوهش نشان داد که دکترین دفاعی ایران دستخوش تحول پارادایمی شده و شش تم اصلی شامل «تحول دکترین و ماهیت میدان نبرد»، «راهبردهای مقابله ای و تاب آوری اجتماعی»، «اکوسیستم بازیگران و تولید محتوا»، «حاکمیت نهادی و یکپارچگی فرماندهی»، «تهدیدات نوین و فناوری های ظهوریافته» و «ظرفیت سنجی و بومی سازی دانش» را شکل میدهند، بدین معنا که امنیت ملی دیگر صرفا فیزیکی نیست، بلکه برپایه مدیریت معنا، پایش هوشمند افکار عمومی، بهره گیری از نخبگان دیجیتال و مقابله با تهدیدات هوش مصنوعی استوار است. همچنین، چالش هایی نظیر عدم هماهنگی بین نهادی، کمبود مدل های بومی و ضعف در سنجش کمی اثرگذاری، به عنوان موانع اجرایی شناسایی شدند. نتیجه نهایی حاکی از آن است که موفقیت در نبرد روایت ها مستلزم ایجاد ستادهای فرماندهی واحد شناختی، ارتقای سواد رسانه‌ای شهروندان و گذار از قضاوت های کیفی به ارزیابی های داده محور و کمی برای تقویت تاب آوری ملی در برابر جنگ ترکیبی است.