نگرش دینی و سیاسی در ایران دورهی ساسانی
کلمات کلیدی:
ساسانیان, زرتشتی, فرهّ ایزدی, مشروعیت سیاسی, روحانیت زرتشتی, دین و دولتچکیده
دورهی ساسانیان (224-651 م) نقطهی اوج همپیوندی دین و سیاست در تاریخ ایران است؛ جایی که اقتدار مذهبی و مشروعیت پادشاهی در چارچوب آموزههای زرتشتی و آیینهای همریشه چون مهر، مانی و مزدک، ساختار حکمرانی را رقم زدند. پژوهش حاضر با اتکای بر منابع متنی (متون پهلوی، متون دینی رقیب، و منابع کلاسیک) و شواهد باستانشناختی (سنگنگارهها، سکهشناسی و معماری)، سیر تعامل دین و سیاست را از آغاز سلطنت اردشیر بابکان تا سقوط ساسانیان بررسی میکند و نشان میدهد چگونه برداشت قدرت الهی و نظم کیهانی که در ابتدا عامل وحدت سیاسی بود، در اواخر دوره به دلیل تصلب ایدئولوژیک و چالشهای اجتماعی–دینی، سبب فروپاشی ساختار شد. این مقاله به بررسی نگرش دینی و سیاسی در این دوران پرداخته و سعی دارد تا چگونگی شکلگیری ایدئولوژی شاهی ساسانی بر پایه دین زرتشتی، نقش مفهوم «فرهّ ایزدی» در مشروعیتبخشی به قدرت پادشاهان، و همچنین جایگاه نهاد روحانیت زرتشتی در نظام سیاسی را تبیین نماید. افزون بر این، سیاستهای دینی ساسانیان در قبال اقلیتهای دینی مانند مانویان، مسیحیان و یهودیان، و پیامدهای اجتماعی و سیاسی این سیاستها مورد واکاوی قرار میگیرد. در نهایت، این پژوهش به عوامل دینی–سیاسی مؤثر در افول و سقوط امپراتوری ساسانی میپردازد. یافتهها نشان میدهد که مشروعیتبخشی دینی به شاهی، اگرچه در ابتدا عامل ثبات و انسجام بود، اما در بلندمدت با ایجاد محدودیتهای اجتماعی و سیاسی و تشدید تنشها با اقلیتهای دینی، به عاملی برای تضعیف امپراتوری بدل شد. این مقاله با اتکا بر منابع تاریخی و پژوهشهای معتبر، تحلیلی جامع از نسبت دین و سیاست در عهد ساسانی ارائه میدهد.
دانلودها
مراجع
Boyce, M. (1975). A History of Zoroastrianism, Vol. 1 (Vol. 1). Brill.
Boyce, M. (1979). Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices. Routledge.
Boyce, M. (1982). Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices. Routledge.
Christensen, A. (1944). L’Iran sous les Sassanides. Einar Munksgaard.
Daryaee, T. (2009). Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. I.B. Tauris.
Daryaee, T. (2015). Sasanian Iran: The Rise and Fall of an Empire. Tus Publications.
Frye, R. N. (1984). The History of Ancient Iran. C.H. Beck.
Gignoux, P. (1983). Mithra et le pouvoir royal. Studia Iranica, 12(1), 29-52.
Gnoli, G. (1989). The Person and the Mask: Ontology and Ethics in Zoroastrianism. Istituto Italiano per il Medio ed Estremo Oriente.
Göbl, R. (1968). Sasanian Numismatics. Klinkhardt & Biermann.
Henning, W. B. (1949). Mani and His Doctrine. Bulletin of the School of Oriental Studies, 13, 213-226.
Howard-Johnston, J. (1995). East Rome, Sasanian Persia and the End of Antiquity. Ashgate.
Karimi, A. (2016). The Development of Religious Thought in Iran from Zoroaster to Islam. Institute for Humanities and Cultural Studies.
Karimi, P. (2016). Mithraism in the Structure of Sasanian Power. Research in the History of Ancient Iran, 3, 115-142.
Labourt, J. (1904). Le Christianisme dans l’empire perse sous la dynastie sassanide. Victor Palmée.
MacKenzie, D. N. (1989). Kartir. In Encyclopaedia Iranica (Vol. 15, pp. 199-206).
Malekzadeh, N. (2013). The Role of Zoroastrian Priests in the Structure of Sasanian Political Power. Research in Iranian History.
Neusner, J. (1981). A History of the Jews in Babylonia. Brill.
Pourshariati, P. (2008). Decline and Fall of the Sasanian Empire. I.B. Tauris.
Samiei, M. (1999). Royal Ideology in Sasanian Iran. Nameh-ye Iran-e Bastan.
Velayati, A. A. (2009). Culture and Thought of the Sasanians. University of Tehran Press.
Zaehner, R. C. (1955). Zurvan: A Zoroastrian Dilemma. Clarendon Press.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mohammad Hamed Khodakarami (Author); Ameneh Zaheri Abdollahvand (Corresponding Author); Vida Naddaf (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.