تبیین تأثیر عوامل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بر عملکرد اقتصادی و رفاه در ایران
کلمات کلیدی:
عوامل اجتماعی, عوامل فرهنگی, عوامل سیاسی, عملکرد اقتصادی, رفاه, ایرانچکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین و اعتبارسنجی تجربی تأثیر عوامل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بر رفاه در ایران، با تأکید بر نقش میانجی عملکرد اقتصادی و ارائه الگویی یکپارچه و متناسب با شرایط جامعه ایران انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته با طرح اکتشافی متوالی و مبتنی بر پارادایم عمل‌گرایی بود. در بخش کیفی، 20 نفر از مدیران ارشد اقتصادی، مدیران حوزه رفاه اجتماعی، سیاست‌گذاران دولتی و خبرگان دانشگاهی با روش نمونه‌گیری هدفمند و تا دستیابی به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌های حاصل از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با روش تحلیل مضمون و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شد که به استخراج 517 کد اولیه، 189 مضمون پایه، 25 مقوله اصلی و پنج مضمون فراگیر انجامید. در بخش کمی، 390 پرسشنامه معتبر از میان جامعه‌ای حدود 5000 نفری تحلیل شد. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق‌ساخته 126 گویه‌ای بود. روایی ابزار با روایی صوری، محتوایی و تحلیل عاملی تأییدی و پایایی آن با آلفای کرونباخ و شاخص‌های پایایی سازه بررسی شد. داده‌ها با نرم‌افزارهای SPSS و AMOS و با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری تحلیل شدند. نتایج مدل ساختاری نشان داد عوامل اجتماعی با ضریب مسیر 0.67، عوامل سیاسی با ضریب 0.59 و عوامل فرهنگی با ضریب 0.52 تأثیر مثبت و معناداری بر عملکرد اقتصادی داشتند و عوامل اجتماعی بیشترین اثر را نشان دادند. همچنین، عملکرد اقتصادی با ضریب مسیر 0.81 تأثیر مثبت و معناداری بر رفاه داشت. عوامل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در مجموع 73 درصد از تغییرات عملکرد اقتصادی را تبیین کردند و عملکرد اقتصادی نیز 66 درصد از تغییرات رفاه را توضیح داد. اثرات غیرمستقیم عوامل اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بر رفاه از طریق عملکرد اقتصادی به‌ترتیب 0.54، 0.48 و 0.42 بود که نقش میانجی عملکرد اقتصادی را تأیید کرد. یافته‌ها نشان می‌دهد تحقق رفاه پایدار در ایران مستلزم تقویت هم‌زمان ظرفیت‌های اجتماعی، فرهنگ توسعه‌گرا، حکمرانی سیاسی توسعه‌گرا و عملکرد اقتصادی پایدار است. رفاه را نمی‌توان صرفاً پیامد سیاست‌های اقتصادی دانست، بلکه حاصل تعامل نظام‌مند زیرساخت‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، نهادی و اقتصادی است و عملکرد اقتصادی در این میان نقش سازوکار انتقالی اصلی را ایفا می‌کند.
دانلودها
مراجع
Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2014). Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty. Rouzaneh Publishing.
Amirkafi, M., & Mohammadinejad, M. (2024). A Study of the Impact of Social Capital on Subjective Well-Being. Social Development, 19(1), 1-26. https://doi.org/10.22055/qjsd.2024.44310.2849
Becker, G. S. (1993). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education (3rd ed.). University of Chicago Press.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
Coleman, J. (1998). Foundations of Social Theory. Ney Publishing.
Dirks, M. W., & Schmidt, T. (2024). Political Instability and Economic Growth: Causation and Transmission. European Journal of Political Economy, 85, 102586. https://doi.org/10.1016/j.ejpoleco.2024.102586
Eskandari, H., Dadashkarimi, Y., & Hojjati, A. (2022). Identifying Factors Affecting Public Welfare Governance with a Social Justice Development Approach: A Qualitative Study. Sociology of Education, 7(2), 299-308.
Fukuyama, F. (2000). The Great Disruption: Human Nature and the Reconstitution of Social Order. Iranian Society Publications.
Ganau, R., & Rodríguez-Pose, A. (2023). Firm-Level Productivity Growth Returns of Social Capital: Evidence from Western Europe. Journal of Regional Science, 63(3), 529-551. https://doi.org/10.1111/jors.12636
Giddens, A. (2017). The Constitution of Society: Outline of the Theory of Structuration. Elm Publishing.
Golmohammadi, A., Khalili, F., Rajaei, N., & Asgari, F. (2024). The Role of Natural Resource Abundance, International Trade, and Financial Development in the Country's Economic Development. Economic Essays, 21(42), 63-85.
Granovetter, M. (1985). Economic Action and Social Structure: The Problem of Embeddedness. American Journal of Sociology, 91(3), 481-510.
Hojjati, N., Zabihi, H., & Zarabadi, Z. S. S. (2023). Representing the Role of Cultural Industries in the Development of Iranian Cities. Urban Economics and Planning, 4(2), 6-19.
Makian, S. N., Karbalaei Badi, F., & Bahrami, F. (2021). Social Capital and Economic Growth: A Comparative Study between Countries with High and Low Social Capital. Strategic and Macro Policies Quarterly, 9(33), 184-209. https://doi.org/10.30507/jmsp.2021.68191
Mažeikaitė, K. (2025). Assessing the Causal Impact of Culture on Socio-Economic Variables in European Countries. Journal of Interdisciplinary Economics, 37(2), 200-219. https://doi.org/10.1177/02601079241232775
Moftakhari, F., Nademi, Y., & Kavand, A. (2021). The Impact of Social Capital on the Relationship between Human Capital and Economic Growth. Macroeconomics Research Journal, 16(31), 179-198.
Muringani, J., Fitjar, R. D., & Rodríguez-Pose, A. (2024). Political Trust and Economic Development in European Regions. The Annals of Regional Science, 73(2059), 2089. https://doi.org/10.1007/s00168-024-01319-5
Nemati, A., & Dezfulian, D. (2025). Ritual and Religious Tourism in Iran: Linking Beliefs with Cultural Tourism Development. History of Iranian Culture, 2(1), 65-83. https://doi.org/10.22034/ihc.2025.19343
North, D. C. (1998). Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Plan and Budget Organization.
Putnam, R. D. (2001). Democracy and Civic Traditions. Salam Newspaper Publishing.
Sen, A. (2002). Development as Freedom. Kavir Publishing.
Weber, M. (2003). The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism. Scientific and Cultural Publishing Company.
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Kourosh Mozaffari (Author); Masoud Darabi (Corresponding Author); Afsaneh Edrisi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
