قانون بقای بحران در ایران: تبیین الگوی چرخهی چالشهای داخلی و خارجی در جمهوری اسلامی
کلمات کلیدی:
چرخه بحران, جمهوری اسلامی ایران, سیاست خارجی, اقتصاد نفتی, تمرکزگرایی, حکمرانی مشارکتی, بازتولید بحرانچکیده
ایران در دهههای اخیر با بحرانهای متعددی در حوزههای داخلی و خارجی مواجه بوده که نهتنها حل نشدهاند، بلکه در چرخهای مداوم بازتولید شدهاند. این پدیده که ما آن را در این مقاله «قانون بقای بحران» نامیده ایم، ناشی از مجموعهای از عوامل ساختاری، سیاسی و اقتصادی است که امکان خروج از این چرخه را دشوار ساخته است. این پژوهش تلاش میکند تا الگوی چرخه بحرانها را شناسایی کرده و عوامل مؤثر در تداوم آن را بررسی کند. همچنین متغیر اصلی این بحران¬ها را عوامل خارجی نمی داند؛ تمرکز اصلی مقاله حاضر بر جمهوری اسلامی است و به دلیل گستردگی زمان، قصد ندارد چندین دوره را مورد بررسی قرار دهد تا به کلی گویی دچار نشود. سؤال اصلی این است که تا چه اندازه می توان به پدیده ی قانون بقای بحران قائل بود و عوامل و الگوی این قانون کدامند؟ پژوهش حاضر نشان میدهد که بحرانهای داخلی و خارجی در جمهوری اسلامی نه صرفاً نتیجه عوامل بیرونی، بلکه محصول یک الگوی تکرارشونده در ساختار حکمرانی ایران هستند. این بحران ها از عوامل و الگویی تبعیت می کنند که می توان آن را ذیلِ 1-مصلحتمحوری در حکمرانی و سیاسی سازی در تصمیمگیری های کلان جمهوری اسلامی.2- عدم گردش نخبگان و بقای افراد بحرانساز، 3-نهادینه شدن بحران به عنوان ابزار حفظ قدرت، 4-اقتصاد بحرانمحور و ناتوانی در توسعه پایدار، 5- نقش سیاست خارجی در بازتولید بحرانهای داخلی، 6- چرخش درونی بحران و عدم امکان خروج از آن، در نظر گرفت که تمام این عوامل، الگویی برای توالی بحران و بقای آن را در جمهوری اسلامی شکل داده اند که امکان خروج از آن بدون بررسی و رفع مسائل فوق وجود ندارد. معیارِ تقسیم بندی عوامل مورد اشاره، تکرارشوندگی بیشتر آنها نسبت به عوامل دیگر بوده است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و از منابع تاریخی، اقتصادی و سیاسی برای بررسی الگوی بحرانها و ریشههای آن استفاده کرده است.
دانلودها
مراجع
Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2012). Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty. Crown Business.
Alemzadeh, M. (2023). Iran Protests and Patterns of State Repression. Iranian Studies, 56(3), 557-561.
Aslan, M., Aslan, K., & Rashid, Y. (2020). Economic and Socioeconomic Consequences of US Sanctions on Iran.
Beshkhor, M. (2021). Foreign Currency Allocation during the Sanctions Period. Economic Security Scientific Monthly, 9(10), 51-68.
Deutsche, W. (2023). Israel: Iran Gives Hezbollah in Lebanon $700 Million Annually. Deutsche Welle. https://www.dw.com
Gambrell, J. (2025). Iran Supreme Leader Criticizes Proposed Nuclear Talks with US, Upending Push to Negotiation. Associated Press.
Ghodsi, M., Astrov, V., Grieveson, R., & Stehrer, R. (2018). The Iranian Economy: Challenges and Opportunities.
Hartley, T. (2024). State Crisis Theory: A Unification of Institutional, Socio-Ecological, Demographic-Structural, World-Systems, and Revolutions Research. Cliodynamics, 15(1).
Hausmann, R., & Rodríguez, F. (2015). Understanding the Collapse: Venezuela's Experience in Cross-National Perspective. In Venezuela Before Chávez: Anatomy of an Economic Collapse (pp. 425).
Juneau, T. (2016). Iran's Policy towards the Houthis in Yemen: A Limited Return on a Modest Investment. International Affairs, 92(3), 647-663.
Khosravi, M. A., & Fard, S. S. (2016). The Ruling Elite Political Culture in Contemporary Iran. Open Journal of Political Science, 6(3), 274-283.
Lob, E. (2024). The Security-Development Nexus and the Jina Mahsa Amini Protests in Iran's Border Provinces. Iranian Studies, 57(2), 317-322.
Mohseni, E., Gallagher, N., & Ramsay, C. (2022). Iranian Public Opinion after the Protests.
Oakes, G. (2003). Max Weber on Value Rationality and Value Spheres: Critical Remarks. Journal of Classical Sociology, 3(1), 27-45.
Rafiei Bahabadi, M. (2022). A Sociological Explanation of Recent Protests: ISPA CEO Says the Accumulation of Anger Is Caused by Neglect of Demands. Islamic Republic News Agency.
Shahi, A., & Abdoh-Tabrizi, E. (2020). Iran's 2019-2020 Demonstrations: The Changing Dynamics of Political Protests in Iran. Asian Affairs, 51(1), 1-41.
Stern, E. K. (2003). Crisis Studies and Foreign Policy Analysis: Insights, Synergies, and Challenges. International Studies Review, 5(2), 183-202.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Ansar Amini (Corresponding Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.